Wat zijn buitensporige psychiatrische stoornissen?

De laatste jaren wordt steeds meer aandacht besteed aan geestelijke gezondheidsproblemen. Maar er zijn ook buitensporige en minder vaak voorkomende stoornissen, waar de meesten nog niet van hebben gehoord. Deze aandoeningen vereisen vaak intensieve behandeling, waaronder medicatie en therapie, vanwege risico’s op impulsief gedrag, suïcidaliteit, agressie of in een isolement geraken. In de praktijk blijkt het voor hen vaak moeilijk om aansluiting te vinden. Dat kan leiden tot vereenzaming of zelfs tot overlastsituaties.

• Het syndroom van Capgras: Personen met de Capgraswaan zijn in de waan dat iemand in hun directe omgeving vervangen is door een dubbelganger, robots of bedriegers. Deze personen kunnen een gevaar voor hun omgeving zijn, omdat zij denken dat het overnemen van het lichaam van bijvoorbeeld hun eigen levenspartner deel uitmaakt van een complot en daarmee in sommige gevallen hun ‘neppartner met kwade intenties’ te vermoorden. Er zijn gevallen bekend als onderdeel van schizofrenie, maar vaker bij neurologische aandoeningen waaronder dementie. Anti-psychotische medicatie kan de wanen laten verdwijnen.
• Stendhalsyndroom: We kennen allemaal dit moment van totale verstandsverbijstering. Het Syndroom van Stendhal is een psychologisch verschijnsel dat optreedt als iemand bijkans in psychose raakt door de schoonheid van kunst. Dat is het stendhalsyndroom, ook wel Florence syndroom of hyperkulturemia genoemd. De 19-eeuwse Franse schrijver Stendhal maakte dit mee tijdens zijn bezoek aan de stad Florence. Lichamelijke verschijnselen zijn een versnelde hartslag, duizeligheid, verwarring en flauwvallen. In ernstige gevallen treden soms zelfs vormen van manie, hallucinaties of andere psychotische verschijnselen op.
• Boanthropie: Een patiënt met boanthropie is doorgaans vrij gemakkelijk te herkennen. Hij of zij zit vaak op handen en voeten gras te kauwen. Het begint bij een droom en daarna denk je dat een koe bent en je er ook naar gaat gedragen. Uiteindelijk escaleert het tot je op je knieën op het weiland grazen. Boanthropie kan ook een aspect zijn van andere psychische aandoeningen, zoals schizofrenie en bipolaire stoornis.
• Het syndroom van Cotard: Een levensbedreigende ziekte en wordt ook wel het ‘walking corpse syndrome’ genoemd. Personen die hieraan lijden hebben de waan dat ze dood zijn. Sommige personen zijn ervan overtuigd dat hun ledematen al aan het afsterven zijn en anderen denken dat ze helemaal niet meer bestaan. Doorgaans stoppen deze personen met eten en drinken en de zelfmoordcijfers zijn hierbij ook hoog. Een combinatie van antipsychotica en elektroconvulsietherapie (elektroshocktherapie) is vaak effectief bij de behandeling ervan.
• Pica: Deze personen hebben een onbedwingbare trek in niet-eetbare voorwerpen die normaliter niet als eetbaar worden gezien. Denk bijvoorbeeld aan schuursponsjes, papier of klei. De kans dat je schade oploopt is helaas erg groot. Kleine kinderen stoppen van alles in hun mond. Zo leren ze wat wel en niet eetbaar is. Vanaf een jaar of drie á vier stoppen ze hier meestal mee. Mensen met pica schamen zich vaak erg en lijden eronder. Als er niks te zien is, blijft de stoornis vaak lang verborgen. De oorzaak van de ziekte is tot nu toe onbekend.
• Body integrity identity disorder’ (BIID): Dit wordt ook wel de amputatie identiteitsstoornis genoemd. Personen zien en ervaren één van hun ledematen of een deel daarvan als niet-lichaamseigen en denken dit doorgaans al van jongs af aan dat één van hun ledematen daar niet hoort te zitten en vragen om amputatie. Soms brengen deze personen echter zoveel schade aan hun ledematen toe dat een amputatie noodzakelijk is. Er is ook nog geen effectieve behandeling voor (anders dan amputatie).
• Alice in Wonderland-syndroom: Het ‘Alice in Wonderland-syndroom’, niet te verwarren met de ‘Alice in Wonderland-methode‘. Zie je wel eens objecten veranderen van grootte? En dan bedoelen we niet na een avondje stappen. Er zijn mensen die dit ook in nuchtere toestand ervaren. Het Alice in Wonderland-syndroom is een waarnemingsstoornis waarbij je moeite hebt om de ware grootte van objecten vast te stellen. De aanvallen zijn vaak van korte duur en komen meestal bij kinderen voor. Ook volwassenen kunnen dit ervaren door migraine of langdurige slaapproblemen.
• Autofagie: Kannibalisme is al afgrijselijk genoeg, maar autofagie of autophagia is next level en deze personen willen delen van hun eigen lichaam opeten. In sommige gevallen is autofagie een symptoom van iets anders, zoals het erfelijke Lesch-Nyhan syndroom of een dwarslaesie. Na de daad voelen deze personen echter geen spijt of zelfverwijt.
• Synesthesie: Synesthesie is een vermenging van meerdere zintuigen. Het is een neurologisch verschijnsel waarbij zintuiglijke waarnemingen onwillekeurig met elkaar vermengd worden, zoals getallen in kleuren zien, kleuren proeven of geluiden zien. Je kunt bijvoorbeeld ook later in je leven synesthesie ontwikkelen door hersenletsel. Als bepaalde hersengebieden beschadigd raken, kun je ineens lichtflitsen zien bij geluiden. Ook bij het gebruik van hallucinerende drugs, zoals LSD, kunnen mensen synesthetische ervaringen hebben.
• Aboulomania: Dit is een psychische aandoening die wordt gekenmerkt door extreme pathologische besluiteloosheid, een diepgaand onvermogen om alledaagse keuzes te maken, vaak gepaard met angst en gebrek aan wilskracht. Het belemmert het sociale functioneren en de zelfstandigheid. Het gerelateerd aan angst, depressie en OCS. Zelfs de meest eenvoudige beslissing (wel of geen knoflooksaus op je pizza na een avondje stappen) kan tot intense stressgevoelens leiden. Hoge angstniveaus, vooral anticiperende angst bij besluitvorming. Moeite met het nemen van persoonlijke verantwoordelijkheid. Situaties buitensporig analyseren en Moeite met onafhankelijk functioneren. Na verloop van tijd kan het zelfs leiden tot depressies en sociaal isolement.

Personen met een verhoogde kwetsbaarheid vanwege psychische problemen wonen steeds vaker gewoon thuis. Personen met een psychiatrische aandoening vertonen soms gedrag dat voor anderen onbekend of onbegrijpelijk is. We vinden dat ‘niet normaal’; het gedrag roept daardoor onzekerheid en angst op. Personen met (EPA) ernstige psychische aandoeningen hebben niet alleen last van hun ziekte, maar krijgen ook allerlei problemen op andere terreinen. Patiënten met ernstige psychische aandoeningen zijn verdeeld over verschillende zorgsystemen: ggz, verslavingszorg, forensische ggz en openbare ggz/bemoeizorg.

Neemt het aantal geweldsincidenten in de GGZ toe? Wat betekent gevaarlijk onvoorspelbaar gedrag? Wat betekent onbegrepen gedrag? Wat zijn verwarde personen? Waarom zijn zorgprofessionals vaker het mikpunt van agressie? Wat is openlijke geweldpleging? Wat is een persoon met LVB? Wat is een gedragskundige? Wat is het verschil tussen intentie en gedrag? Wat is het verschil tussen gevoelens en emoties? Wat is primair gedrag? Wat zijn primaire reflexen? Wat is roekeloos gedrag? Wat betekent kijken naar afwijkend gedrag? Wat is idioot gedrag? Wat betekent het risico op ernstig nadeel? Wat doen ze in het Pieter Baan Centrum? Wat is camouflagegedrag? Wat zijn First Responders? Wat zijn professionals in de frontlinie? Wat betekent straatbeleving? Wat betekent kijken naar afwijkend gedrag? Wat is een Gouwe Huse? Wat is een geweldsuitbarsting? Wat is een emotionele uitbarsting? Wat betekent diepzeedenken? Wat is uitstelgedrag? Wat is zelfverwondend gedrag? Zelfhaat: haat jij jezelf? Wat het is en hoe werkt dit?