Wat is demagogie?

Demagogie komt van het Griekse demagogia; dat had oorspronkelijk de neutrale betekenis ‘het leiden van het volk’. Het hoorde bij demagogos ‘volksleider’, dat is samengesteld uit demos ‘volk’ en agogos ‘leider’. De Van Dale spreekt over ‘demagogie’ als de kunst om de volksmassa te (mis)leiden door retorische middelen. Demagogie is een manier om de luisteraar van een onwaarheid (leugenachtige voorstellingen) te overtuigen (ophitsen) door een beroep te doen op het “gezond verstand” en de “logica” van een persoon.

Anders geschreven en gezegd, gedrag waarbij je iemand of een menigte mensen ophitst met mooie praatjes en overtuigt van een onwaarheid, met als enige doel macht door zoveel mogelijk volgers. Demagogie is iets anders dan het verkondigen van leugens. Iemand die demagogie bedrijft zal niet direct onwaarheden naar voren brengen. Men zal er wel naar streven de luisteraar die er niet op bedacht is zelf naar een bepaalde conclusie te leiden. Zo kan de demagoog het publiek naar zijn of haar hand zetten. Een politicus of andere volksleider die, doorgaans met minder goede bedoelingen, door middel van retorische middelen, leugenachtige voorstellingen en valse leuzen de volksmassa opruit en in beweging brengt (om de gunst van een groep of gemeenschap te winnen) wordt ook wel een demagoog of volksmenner (volksverlakkerij of volksmennerij) genoemd.

Wat betekent oorlogshitserij? Wat is een gezagscrisis? Wat is een oproep tot geweld? Wat betekent ergens geen actieve herinnering aan hebben? Wat betekent loyaal zijn aan de uitvoerende macht? Is het liegen, bedriegen, oppoetsen en aandikken van je cv als staatssecretaris, een wijs besluit? Is het roepen dat jij per postcode weet waar de ongevaccineerden wonen, een wijs besluit? Is verhaal halen met persoonlijke knokploeg een wijs besluit? Is het roepen dat als je een Zwarte Piet tegenkomt in november, je hem hoogstpersoonlijk op zijn gezicht gaat trappen, een wijs besluit? Welke factoren kunnen je gedrag bepalen? Waarom heeft Prins Bernhard in 1946 voorgesteld om Nederlandse SS’ers als militair naar Nederlands-Indië uit te zenden? Is hufterig gedrag toegenomen? Kan machtsvertoon agressie uitlokken? Wat houdt machtsmisbruik in? Wat betekent een low-trust society? Wat is volkswoede? Moet je alles geloven wat je denkt? Wat betekent verhuftering? Wat is schijnparticipatie? Wat is loochening?