Waarom geloven we liever een goed vertelde leugen dan een slecht vertelde waarheid?

Altijd de waarheid en niets dan de waarheid spreken? Waarom liever een mooie leugen dan een lelijke waarheid? Sommige waarheden zijn echter zo lelijk en dan geeft de mens doorgaans de voorkeur aan een mooie leugen. Liegen is ervoor zorgen dat een ander een verkeerd beeld heeft, terwijl je zelf stiekem weet dat het niet klopt. Mijn lieve vadertje vertelde dit al toen ik een klein kind was en dat begrijp je steeds beter naarmate je ouder en ‘wijzer’ wordt. Maar als je ook kijkt naar zijn ervaringen in het leven en vooral bij KNIL, dan zeg ik: dan begrijp ik 100,00% dat hij liever de lelijke waarheid hoort, want hij en zijn legermaten hebben lang genoeg moeten doen met door de overheid verzonnen broodje-aap-verhalen en waar zij hedendag nog steeds in grossieren. De Nederlandse overheid die destijds duizenden militairen heeft ingezet om oneindig veel patrouille-rapporten te vernietigen om wereldwijd te laten zien, dat de Nederlandse overheid “te goeder trouw” zou zijn. Vaderlief zei: de waarheid is misschien niet altijd leuk om te horen, maar “liever gekwetst door de waarheid, dan getroost door een leugen”. Ons vadertje zei ook altijd: blijf ook vooral je gezonde boerenverstand gebruiken en daar ben ik best ver mee gekomen.

Leugens zijn zo oud als de mensheid zelf. Leugens zijn een aanslag op de waarheid en inbreuk op het vertrouwen. Liegen is fout, krijgen we al van kinds af in onze oren geknoopt. Maar is het wel zo goed om altijd eerlijk te zijn? Vragen die je zou kunnen stellen:

• Moet we altijd de waarheid vertellen?
• Is een leugen altijd slecht?
• En mag je dan écht nooit liegen?
• Wat is het nut van leven in de werkelijkheid als het lijden met zich meebrengt?
• Wat is het probleem met een leugen die iedereen gelukkig maakt?

Ze zijn een instrument dat kan worden ingezet voor goed en kwaad, voor bescherming en manipulatie, voor overleven en eigenbelang. We zien/horen niet altijd de naakte waarheid. Of willen hem/haar niet altijd zien of horen. Zelfs als de informatie ons kan helpen om onze gezondheid of financiële situatie te verbeteren, steken velen van ons liever de kop in het zand. Men gelooft het liefst wat hij of zij wil geloven. Een leugen wordt vaak verteld om de ander te pleasen of gerust te stellen en zal daarmee dus (eerder) geloofd worden.

Twee eeuwenoude spreekwoorden inzake liegen:

• “Wie wil liegen moet een goed geheugen hebben”;
• “Al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt hem wel”.

Als je liegen bekijkt vanuit evolutionair perspectief, dan kom je erachter dat leugens een functie hebben. In de oertijd was het heel handig je concurrenten te slim af te zijn als je op zoek was naar voedsel. Om jezelf betere overlevingskansen te geven kon je het beste die ene voedselbron verbergen voor anderen. Door de eeuwen heen zijn er echter steeds meer leugens bijgekomen. Overdrijven, smoesjes verzinnen, niet gemeende complimentjes uitdelen: zo door de dag heen vertellen we flink wat halve waarheden en soms zelfs regelrechte leugens.

Ons advies is: De waarheid spreken maakt je leven eenvoudiger. Je kunt leugens nog zo mooi en voorzichtig inpakken, uiteindelijk halen ze je toch wel in. Daag jezelf uit om te stoppen met kleine (en grote) leugens, en ontdek hoe je leven lekker ongecompliceerd wordt. Over het algemeen geldt: een leugen isoleert, de waarheid bevrijdt. Begin met een eerlijkere wereld, dus begin bij jezelf.

Wat is versluierd taalgebruik? Wat betekent multi-interpretabel? Is het liegen, bedriegen, oppoetsen en aandikken van je cv als staatssecretaris, een wijs besluit? Wat betekent een low-trust society? Wat is normvervagend gedrag? Wat is nu een jeugdagent? Wat betekent een parallelle samenleving? Wat is vooringenomenheid? Waarom is iemand een fantast? Wat betekent “Stolen Valor”? Wat zijn de nadelen van wantrouwen? Wat is demagogie? Wat is pseudologia fantastica? Wat is valse sympathie? Wat betekent ergens geen actieve herinnering aan hebben? Wat betekent Schwalbe? Wat is schijnparticipatie? Wat is een schijnexecutie? Wat is meidenvenijn? Waarom praten KNIL militairen niet over vroeger? Wat is Indisch zwijgen? Maak je jezelf verdacht door je te beroepen op je zwijgrecht?