Wat zijn procesafspraken?

Procesafspraken zijn een relatief nieuw verschijnsel binnen het Nederlandse strafrecht. Procesafspraken moeten niet worden verward met afspraken om een zaak buitengerechtelijk, zonder rechter, af te doen, zoals een transactie of een strafbeschikking. Sinds het najaar van 2021 heeft het maken van ‘procesafspraken’ een hoge vlucht genomen in de Nederlandse strafrechtspraktijk. Procesafspraken zijn afspraken tussen het Openbaar Ministerie (OM) en de verdediging (verdachte en advocaat) over het verloop van de strafprocedure en de afdoening van een strafzaak.

Kenmerkend voor procesafspraken is de wederkerigheid ervan. Wederkerigheid is de sociale en psychologische norm van ‘geven en nemen’. Het is het principe waarbij acties, gunsten of gedrag beantwoord worden met een vergelijkbare reactie. Het vormt de basis voor gezonde relaties en effectieve communicatie. Het OM en de verdediging “geven en nemen” beiden iets en komen vervolgens tot een aantal procesafspraken die ze vastleggen in een afdoeningsvoorstel. Dit afdoeningsvoorstel wordt daarna aan de rechter voorgelegd.

Zo kunnen onder meer afspraken worden gemaakt over:

• De op te leggen straf;
• Afspraken maken over de wijze van procederen, bijvoorbeeld dat de verdediging afziet van het inroepen van bepaalde verdedigingsrechten (zoals het horen van getuigen of het voeren van bepaalde verweren) en dat het OM de omvang van de beschuldiging tegen de verdachte afbakent.

Procesafspraken kunnen het tijdsverloop aanzienlijk verkorten, wat zal resulteren in: Lagere kosten voor rechtsbijstand. Minder stress en onzekerheid voor betrokkenen. Snellere uitvoering van de straf, waardoor u het proces sneller kunt afsluiten. Zowel voor de verdachte als voor het OM valt er door het maken van procesafspraken dus een hoop te winnen. Strafrechtelijke onderzoeken worden steeds groter en gecompliceerder. Zeker nu sprake is van een overbelast rechtssysteem vormt de mogelijkheid van het maken van procesafspraken een welkome aanvulling op de ‘normale praktijk’ van de strafrechtspleging. Verdachten maken steeds vaker deals met het OM. Procesafspraken kunnen slechts tot stand komen op basis van vrijwilligheid en als de verdachte wordt bijgestaan door een raadsman.

De rechtbank houdt altijd het laatste woord en zal worden ingegrepen als de bij procesafspraken overeengekomen straf volgens de rechtbank te laag of zelfs te hoog is. Het is uiteindelijk altijd de rechter die een oordeel moet vellen over de zaak en die beslist de procesafspraken wel of niet worden gevolgd. Daarnaast zal worden ingegrepen als de belangen van de verdachte door bepaalde omstandigheden onvoldoende zijn gewaarborgd en het recht op een eerlijk proces daarmee in het gedrang komt.

Wat betekent proceshouding? Wat is beeldvorming? Hoe belangrijk is rechterlijke overtuiging? Wat is vooringenomenheid? Wat is het verschil tussen intentie en gedrag? Wat vertelt lichaamstaal? Wat zijn non-verbale uitingsvormen van agressief gedrag? Wat is idioot gedrag? Wat is roekeloos gedrag? Wat betekent kijken naar afwijkend gedrag? Wat is apenrots-gedrag? Wat is onsportief gedrag? Wat is machogedrag? Wat is verbaal gedrag interpreteren? Wat is loochening? Wat betekent downplayen? Wat betekent een felle reactie? Kan machtsvertoon agressie uitlokken? Wat betekent afschrikkingskracht? Wat betekent zwijgrecht? Lokt popiejopie doen agressie uit? Wat is pseudologia fantastica? Wat is bluffen? Wat betekent jezelf overschatten? Wat betekent hoogmoed? Wat doet verbaal geweld?