Wat is een dramadriehoek?

De dramadriehoek, ontwikkeld door Stephen Karpman, toont hoe personen op voorspelbare manieren met elkaar communiceren. Anders geformuleerd: een veelvoorkomende destructieve wijze van communiceren waar alle partijen met goede bedoelingen de anderen onderuit halen. In de Dramadriehoek (TA – Transactionele Analyse) spreken personen doorgaans niet uit wat ze echt bedoelen, veelal omdat ze zich onvoldoende bewust zijn van hun werkelijke drijfveren. Daardoor voeren ze een onecht gesprek en spelen ze als het ware een rol. De Dramadriehoek maakt negatieve communicatiepatronen inzichtelijk waarbij drie ineffectieve rollen te onderscheiden zijn met vaste kenmerken. Hoe stel je je op bij conflicten en problemen? De dramadriehoek kent drie posities.

• Ben jij de aanklager: De Aanklager geeft op een aanvallende manier kritiek en verwijten. Hij of zij geeft de ander de schuld van problemen, en maakt luidt en duidelijk dat de ontstane problemen niet voortkomen uit zíjn of haar handelen. Daarom stelt hij of zij de ander verantwoordelijk voor de oplossing van het (gezamenlijke) probleem. De Aanklager handelt vanuit de overtuiging ‘Ik ben ok en jij bent niet ok’. De Aanklager is assertief, heeft een kritische blik en kan goed voor zichzelf opkomen. Zijn of haar uitdagingen zijn: verbinding maken met de ander en waarderen van de kwaliteiten en toegevoegde waarde van de ander;
• De redder: De Redder voelt zich verantwoordelijk voor het welbevinden en geluk van de ander. Hij of zij biedt daarom graag zijn hulp aan, gevraagd en ongevraagd. Daarbij neemt hij of zij met alle plezier verantwoordelijkheden van de ander over, waardoor hij zijn of haar gesprekspartner is de Slachtofferrol zet. Zelf vraagt de Redder geen hulp; hij of zij ‘is ok’ en redt het prima zelf. De Redder is goed in het dragen van verantwoordelijkheden en heeft veel oog voor anderen. Zijn of haar uitdagingen zijn: de verantwoordelijkheid bij de ander laten en goed voor zichzelf zorgen;
• Of het slachtoffer: Het Slachteroffer maakt zichzelf klein. Hij of zij voelt zich onzeker over zijn of haar eigen kunnen en zijn of haar toegevoegde waarde, en denkt dat anderen het beter weten dan hij of zij. Hierdoor maakt hij of zij zich afhankelijk van de hulp en waardering van anderen, maar neemt vaak niet de verantwoordelijkheid om de aangedragen adviezen in praktijk te brengen. Het Slachtoffer handelt vanuit de overtuiging ‘Jij bent ok en ik ben niet ok’.
  De kracht van het Slachtoffer is dat hij of zij zich kwetsbaar durft op te stellen en hulp vraagt. Zijn of haar uitdagingen zijn: vertrouwen in eigen kunnen en verantwoordelijkheid nemen voor eigen handelen.

Deze 3 rollen vormen tezamen de Dramadriehoek. De drama- en winnaarsdriehoek geeft je als hulpverlener inzicht in je houding en in je handelen. Het geeft makkelijk inzicht en maakt duidelijk welke rol je aanneemt. De dramadriehoek laat zien hoe personen vervallen in rollen die niet helpend zijn. Je vervalt hiermee in een vicieuze cirkel.

Herken je hier iets in? Dan is de kans groot dat je in de dramadriehoek terecht bent gekomen:

• “Ik doe het zelf wel, dan gebeurt het tenminste goed!”;
• “Irritant, die collega die me steeds om advies vraagt en er vervolgens niets mee doet!”;
• “Mijn collega loopt de kantjes er altijd van af, ik begrijp niet dat hij hier nog steeds mee” wegkomt!”;
• “Mijn manager stelt de verkeerde prioriteiten, ze begrijpt er echt niets van!”;
• “Ik voel me niet serieus genomen door mijn leidinggevende!”;
• “Ik wil er heus wel iets aan doen, maar ik heb er totaal geen invloed op!”;

Ruzies thuis of op werk, ongemakkelijke situaties: dikke kans dat je in de dramadriehoek verzeild bent geraakt. En hoe kom je er dan uit? Het kan makkelijk tot een ruzie leiden. Hoe voorkom je nou dat de ellende zich zo vergroot? Het herkennen van deze rollen is de eerste stap naar een constructievere aanpak van uitdagende situaties.

Hoe kun je de aanklagerrol doorbreken?

• Sta stil bij je emotie (woede / frustratie) en vraag jezelf af: “Wat raakt mij hierin echt?”;
• Zet vingerwijzen om en betrek het op jezelf: “Ik ervaar druk omdat …”;
• Stel open vragen: “Wat zie jij als mogelijkheden om dit te verbeteren?”;
• Werk samen aan verbetering in plaats van te veroordelen: laat ruimte voor de ander om mee te denken.

Hoe blijf je uit de reddersrol?

• Vraag of hulp gewenst is en op welke manier;
• “Wil je dat ik meedenk of dat je erop vertrouwt dat je zelf verder komt?”;
• Stel grenzen voor jezelf: bepaal wat je wel en niet kunt doen;
• Laat anderen zelf verantwoordelijkheid nemen;
• Ondersteun in plaats van overnemen: geef tools, denk mee, maar laat de ander de regie. 

Hoe kun je de slachtofferrol doorbreken?

• Erken je rol: besef dat je in deze cirkel van slachtofferschap zit.;
• Neem verantwoordelijkheid (in je eigen kring van invloed) en vraag: “Wat kan ik wél doen?”;
• Verwoord je behoefte helder en zonder drama: “Ik wil graag jouw feedback op mijn aanpak zodat ik het beter begrijp.”;
• Stel jezelf open voor verandering. 

Ontdek hoe je destructieve teampatronen herkent en doorbreekt. Je ziet in één oogopslag hoe spanning ontstaat tussen personen. De eerste voorwaarde om de dramadriehoek te doorbreken is je ervan bewust te zijn dat het er is. Vervolgens is het van belang om na te gaan welke rol je zelf speelt en welke rol de ander speelt. Doorbreek het patroon door niet te reageren vanuit emotie, maar vanuit volwassenheid, en verander de communicatie door kwetsbaarheid en assertiviteit te tonen. Dit betekent dat je duidelijk je grenzen aangeeft en helder maakt wat je wel en niet wilt, waarna er samen afspraken worden gemaakt.

In welke onderdelen is communicatie opgedeeld? Wat betekent zelfreflectie? Wat is de cirkel van invloed? Is agressie ook communicatie? Wat betekent multi-interpretabel? Wat zijn de nadelen van wantrouwen? Hoe leer ik (weer) iemand vertrouwen? Wat is een verbaal conflict? Welke factoren kunnen je gedrag bepalen? Wat betekent leren uitspreken wat je dwarszit? Wat is actie-intelligentie? Wat is een adaptieve mindset? Wat betekent ervaringsleren? Wat is een ervaringsdeskundige? Wat is evidence based coachen? Wat betekent het om coachbaar te zijn? Waarom moet je stoppen met zeggen wat je denkt dat je bent? Wat betekent naar elkaar wijzen?