Wat is positieve discriminatie?
Dat discriminatie niet mag, weet iedereen, maar niet alle discriminatie is strafbaar en kent de wet een uitzondering onder strenge voorwaarden. Positieve discriminatie is ook discriminatie, het is booming en minstens een superhete aardappel in menig discussie. Bij deze vorm van discriminatie, oftewel voorkeursbehandeling (voorkeursbeleid), is een wettelijke bepaling en betekent bijvoorbeeld dat je als werkgever (werving en selectie), bij gelijke geschiktheid, de voorkeur geven mag aan ‘bepaalde’ sollicitanten. Je spreekt je voorkeur uit voor personen met bepaalde kenmerken, zoals vrouwen, personen met een migratieachtergrond of personen met een beperking en/of chronische ziekte, wanneer je bijvoorbeeld een vacature in wilt vullen. Positieve discriminatie betekent dat een kandidaat voor een bepaalde functie niet aan dezelfde professionele vereisten moet voldoen als de andere kandidaten. Het idee hierachter is dat bepaalde groepen structureel minder kansen krijgen en dat je dit verschil tijdelijk mag rechtzetten met een voorkeursbeleid.
Wanneer mag je het toepassen? In de praktijk zie je namelijk dat deze groepen op verschillende terreinen van de arbeidsmarkt een achterstand hebben ten opzichte van anderen. Het doel van deze wettelijke uitzondering is de achterstand op de arbeidsmarkt voor deze groepen te verminderen. Daarbij is voorkeursbehandeling altijd een tijdelijke maatregel: zodra de achterstand binnen jouw organisatie niet meer bestaat of in dergelijke mate afgenomen is, kun je geen voorkeursbeleid meer voeren voor die bepaalde groep.
Wat is een voorbeeld van positieve discriminatie? Dat sollicitanten uit etnische minderheidsgroepen worden verwelkomd wanneer deze groepen ondervertegenwoordigd zijn op de arbeidsmarkt, zonder te overwegen of die persoon wel over de juiste vaardigheden voor de functie beschikt.
Wat zijn de nadelen van positieve discriminatie? Het effect van positieve discriminatie wordt betwist.
- Het ook kan leiden tot verzwakking van de positie van individuele leden van die groepen door stigmatisering. Medewerkers die via voorkeursbeleid zijn aangenomen, kunnen worden gezien als de ‘diversiteitskeuze’ en niet als volwaardige professional.
- Sommigen vinden dat positieve discriminatie voelt als oneerlijke behandeling. Een kandidaat die niet wordt gekozen, kan het idee krijgen dat zijn of haar kwaliteiten minder telden dan achtergrond of geslacht. Dit kan zorgen voor frustratie en zelfs juridische stappen als het beleid niet goed is vastgelegd.
- Volgens sommigen zorgt positieve discriminatie voor het stimuleren van (achtergestelde) groepen op posities van macht en invloed. Dus het onderscheid maken op basis van gewenste irrelevante factoren.
- Bij het selectieproces wordt er eerder gekeken naar personen met bepaalde kenmerken in plaats van te focussen op competenties. Vervolgens worden kandidaten met de geschikte kennis en skills over het hoofd gezien.
- Wervers en selecteerders hebben minder vrijheid in het selectie- en beslissingsproces.
- Anderen weer vinden dat onrechtvaardigheid beantwoorden met door de wet gefaciliteerde onrechtvaardigheid (positieve discriminatie) geen oplossing vormt voor een principieel onrecht. Hoewel het op het eerste gezicht goed kan lijken, kan positieve discriminatie tóch leiden tot ongelijkheid.
- Sommige personen hebben het idee dat ze in dienst worden genomen, omwille van het quotum in plaats van hun capaciteiten. Hierdoor voelen ze hen ongewaardeerd en zijn ze minder gemotiveerd om de job uit te voeren, wat vervolgens weer kan leiden tot ontevredenheid op het werk.
Is iedereen in Nederland gelijk? Kennelijk staan diversiteit en effectiviteit dus als tegenpolen tegenover elkaar. Dit betekent helaas niet dat alles gelijk verdeeld is in Nederland. Wil je werken met positieve discriminatie? Zorg dan dat je binnen de regels blijft. Hoewel positieve discriminatie dus soms kan leiden tot tijdelijke verbeteringen in gelijkheid, moet het met voorzichtigheid worden benaderd. Dat betekent dat je duidelijk moet maken waarom een groep ondervertegenwoordigd is en dat je het beleid alleen toepast bij gelijke geschiktheid. Maak het beleid transparant en combineer het met bredere initiatieven zoals inclusieve vacatureteksten, objectieve selectiecriteria en training voor recruiters. Het is belangrijk om te streven naar een beleid dat zich richt op het werven op basis van talent, in plaats van te vallen voor onze vooroordelen.
Wat is discriminatie? Bestaat bewuste en onbewuste discriminatie? Is er een grijs gebied bij ongewenst en grensoverschrijdend gedrag? Wat is buitensluiting? Wat betekent een parallelle samenleving? Wat betekent polarisatie? Wat is sociale veiligheid? Wat verstaan we onder grensoverschrijdend gedrag? Wat verstaan we onder pesten? Wat is het verschil tussen intentie en gedrag? Wat is idioot gedrag? Wat zijn de gevolgen van pesten? Wat is vooringenomenheid? Wat betekent verhuftering? Wat betekent als iets onder je huid kruipt? Wat is coping? Waarom kun je beter geen overhaaste conclusies trekken? Wat doet de combinatie zelfbeheersing en respect? Wat doet stress met goed fatsoen? Wat betekent haat? Wat is haatzaaien? Wat is ergens mee moeten dealen? Wat doet de combinatie zelfbeheersing en respect? Wat zijn de voordelen van tegenslag? Wat is iron mind conditioning? Wat zijn onzichtbare littekens?