Waarom komen burgers in opstand?

Het is overal in het nieuws: de straat opgaan uit onvrede! Waarom protesteren we? Protesteren is iets van alle tijden. Is het boosheid, hoop of iets diepers? Het is een manier om te laten zien dat je het ergens niet mee eens bent. Je wilt ergens aandacht voor vragen en je wil dat iets verandert. Toch wordt het in de praktijk steeds vaker gezien als een risico. Laten we eens beginnen met de vraag of protesteren hetzelfde is als demonstreren. Deze woorden worden doorgaans door elkaar heen gebruikt.

• Protesteren kan in individuele activiteit zijn, iemand in zijn of haar eentje doen in een privé-situatie, sport of op school. Een voorbeeld: protesteren over starttijd van een training, je bedtijd of een laag cijfer:
• Demonstreren is een gezamenlijke activiteit en doen personen samen, in het openbaar. Dus bijvoorbeeld op een terrein, plein of op straat. Demonstraties zijn een boodschap aan de politici, of ze nu luisteren of niet. Burgers die zich verenigen op straat trekken aandacht, waardoor de politiek er iets mee moet.

Demonstreren is een mensenrecht. Demonstraties zijn de zuurstof voor de democratie. In Nederland hoef je geen vergunning of goedkeuring te krijgen voor een demonstratie, maar je moet de gemeente wel laten weten waar en wanneer je wilt gaan demonstreren. De burgemeester mag een demonstratie alleen verbieden als de veiligheid van burgers of gebouwen in gevaar kan komen. Demonstranten mogen ook het verkeer niet hinderen. Een demonstratie mag niet verboden worden omdat de burgemeester het niet eens is met de inhoud. Het is onderdeel van een democratie dat mensen hun mening of stem mogen laten horen en zien. Hoewel het aandeel Nederlanders dat meedoet aan protesten klein is – zes procent – is het aantal demonstraties de laatste jaren flink toegenomen.

Redenen waarom we gaan protesteren:

• Onrecht: het gevoel op dat je nú iets moet doen om dat te veranderen;
• Geloof in dat je iets kunt veranderen: Je moet het gevoel hebben dat je verschil kunt maken: jij als individu, of als groep;
• Identificatie: Je sluit je niet alleen aan omdat je achter een zaak staat, maar omdat je zichzelf ziet als onderdeel van een gemeenschap die dezelfde waarden deelt.

We geloven graag in de macht van rebellie, in revolutionaire verandering en bevrijding. Het idee leeft dat opstanden en revoluties ons vrij maken, leiden tot meer gelijkheid en een betere samenleving met mondige, autonome en politiek geëngageerde burgers. Pijn, machteloosheid, onderdrukking en absurditeit stapelen zich in de loop der tijd op. En wanneer mensen uiteindelijk in opstand komen, is dat niet alleen omdat ze er genoeg van hebben, maar ook omdat ze voor het eerst in lange tijd denken dat er wellicht toch iets beters binnen handbereik is. In Nederland zetten autoriteiten surveillance in tegen demonstranten: sociale media worden doorzocht, er is cameratoezicht bij protesten en activisten krijgen soms zelfs de politie aan de deur. Dat kan mensen afschrikken om gebruik te maken van hun recht om te demonstreren, terwijl juist dat recht cruciaal is in een democratie. Oorzaken van een opstand zijn complex en moet je bekijken vanuit de sociale netwerken, politieke ideologieën en instituties binnen een land.

Deelname aan protest heeft emotionele effecten op het moment zelf, maar de gevolgen kunnen veel langer doorwerken. Onderzoek toont aan dat deelname aan sociale bewegingen het zelfvertrouwen kan vergroten, de politieke identiteit kan versterken en zelfs belangrijke levenskeuzes kan beïnvloeden. Het is een emotionele en psychologische ervaring die identiteiten vormt, broederschap creëert en het leven van deelnemers kan veranderen. Hoewel de meeste mensen geweld afkeuren en het steunen van acties iets anders is dan er zelf aan meedoen, is het goed om toch stil te staan bij het feit dat een minderheid harde acties wel steunt. Protest is niet alleen een instrument voor politieke verandering, het is een menselijke ervaring die emotionele en sociale behoeften vervult. Het creëert gemeenschap, herstelt een gevoel van handelingsvermogen en biedt hoop in tijden van onzekerheid. Protesteren kan je gemeenschap, verbinding, vreugde en het gevoel geven dat je verschil maakt. In de media gaat het vaak over demonstraties die uit de hand lopen door geweld en vernielingen. Het zijn dan niet eens altijd de demonstranten zelf dit veroorzaken. Soms komen er mensen met slechte bedoelingen op een demonstratie af. Maar de meeste demonstraties verlopen vreedzaam en rustig.

Gaan steeds meer burgers het heft in eigen hand nemen? Wat is volkswoede? Hoe is het gesteld met het vertrouwen van de burgers in de Nederlandse overheid? Wat is een tweederangsburger? Is onze overheid nog in staat haar burgers te beschermen? Wat betekent burgerlijke rechtvaardigheid? Wat doet een burgerwacht? Wat houdt machtsmisbruik in? Kan machtsvertoon agressie uitlokken? Wat betekent multi-interpretabel? Wat is schijnparticipatie? Wat is beeldvorming? Wat is demagogie? Wat betekent een low-trust society? Wat is normvervagend gedrag? Wat doet groeiende onvrede met je? Wat is een gezagscrisis? Wat betekent verhuftering? Is hufterig gedrag toegenomen? Bestaan er trainingen voor actievoerders? Wie is belast met de handhaving van de openbare orde? Wat is het verstoren van de openbare orde? Wat zijn vrijheidsbeperkende maatregelen? Wat is publiek geweld? Wat is het recht op vrijheid van meningsuiting? Wat doet een opiniemaker? Wat betekent kijken naar afwijkend gedrag? Wat is predictive profiling? Wat betekent ontremd groepsgedrag? Wat betekent straatbeleving? Wat betekent waakzaamheid? Wat is crowd control? Wat vertelt lichaamstaal? Hoe kun je je situational awareness vergroten? Wat is de Mobiele Eenheid (ME)? Wat betekent ME bij politie? Dreigen hooligans beter te worden met vechten dan politie? Welke factoren kunnen je gedrag bepalen?