Wat is een sociogram?

Een sociogram is het resultaat van een sociometrisch onderzoek en kan helpen je om teamdynamiek te begrijpen. De antwoorden verwerk je in een sociomatrix en aan de hand van deze matrix zie je in één oogopslag hoe de groep sociaal in elkaar zit. Je hebt dan een grafische weergave van onderlinge relaties, bijvoorbeeld in een klas. Het sociogram brengt niet alleen in kaart hoe leerlingen zich tot elkaar verhouden, maar je kunt daarin onder andere herkennen:

• Welke patronen er onopgemerkt blijven,
• Wie heeft een sterke invloed op de groep,
• Welke kinderen zijn geïsoleerd,
• Zijn er sub groepjes of kliekjes die het groepsproces beïnvloeden,
• Wie er populair zijn,
• Wie gemiddeld gekozen worden,
• Wie controversieel zijn (zowel positief als negatief gekozen),
• Wie genegeerd worden,
• Of afgewezen zijn.

Na afname van een sociogram kun je gerichte interventies plegen op groepsgedrag of op het gedrag van individuele leerlingen. Het concept werd oorspronkelijk ontwikkeld door psycholoog Jacob L. Moreno in de jaren ’30, met als doel om de sociale interacties en emotionele verbindingen tussen personen in kaart te brengen. Je kent het vast. Je staat voor de klas en je voelt: er speelt iets… niet per se iets groots… geen open ruzie, maar ook geen rust. Veel van wat er gebeurt in een klas, speelt zich af onder de waterlijn, als in:

• Blikken die uitgewisseld worden,
• Wie naast wie gaat zitten,
• Wie bepaalt wat ‘normaal’ is,
• Welke kinderen zetten de toon,
• Welke kinderen volgend,
• Welke kinderen hoor je nauwelijks.

De groepsdynamiek in de klas is vaak voelbaar, maar lastig te duiden. Ergens denk je: ik mis een stukje van het verhaal. Het sociogram in de klas helpt je om dat onzichtbare zichtbaar te maken. Met een sociogram kijk je niet naar de losse leerlingen, maar naar het web (connectie) ertussen. Wat zichtbaar wordt, kun je begeleiden. Een sociogram laat dus niet alleen zien wie wie kiest, maar vooral welke posities en rollen er in de groep ontstaan. Als je de sociometrische methode vrijblijvend inzet en niet duidt wat je doet met de informatie die het oplevert, laat je onbedoeld leerlingen in de steek. Ga voorzichtig om met gevoelige info en benut de inzichten vooral om je aanpak te bepalen. Beschouw het sociogram niet als een doel op zich maar als een sterke aanzet voor jou en je collega’s om aan een veilig klasklimaat te werken.

Wat betekent bewustwording creëren? Kun je gevoelens meten? Wat vertelt lichaamstaal? Wat is sociale druk? Wat is sociale veiligheid? Wat houdt machtsmisbruik in? Kan machtsvertoon agressie uitlokken? Lokt popiejopie doen agressie uit? Wat is predictive profiling? Wat betekent kijken naar afwijkend gedrag? Wat betekent ontremd groepsgedrag? Wat betekent verbindend optreden bij jeugd? Waarom is de sociale veiligheid bij veel sportverenigingen niet op orde? Wat is crowd control? Wat is de-escaleren? Wat betekent waakzaamheid? Wat verstaan we onder grensoverschrijdend gedrag? Wat is het verschil tussen intentie en gedrag? Wat is het verschil tussen gevoelens en emoties? Wat zijn non-verbale uitingsvormen van agressief gedrag? Wat is verbaal gedrag interpreteren? Hoe kun je je situational awareness vergroten? Wat is een straatcoach? Waarom zijn geweldsvideo’s op middelbare scholen zo populair? Wat zijn kenmerken van depressiviteit? Wat is machogedrag? Wat is apenrots-gedrag? Wat verstaan we onder pesten? Is er een relatie tussen pesten en zelfmoord? Wat zijn de gevolgen van pesten? Wat is de reden dat mensen gaan pesten? Nemen zelfdodingen onder jongeren toe?