Instrumentele agressie is doelgericht en berekend en is gericht op de ander, met als doel de ander in negatieve zin te raken. Dit is een aangeleerde vorm van agressie die zich onder andere kan uiten in manipuleren, neerbuigend gedrag, schelden, intimidatie, dreigen, bedreigen en discriminatie. Iemand is er bijvoorbeeld op uit een medewerker bang te maken door te dreigen. Deze bedreiging kan verbaal of fysiek zijn. Het gedrag en adrenalinepeil bij de agressor kent een vrij vlak verloop. Maar let op, het kan ook omslaan in frustratieagressie als de agressor zijn of haar doel niet bereikt.

Intimidatie en bedreiging worden gebruikt om de medewerker onder druk te zetten om op die wijze een doel te bereiken. Vaak is de gehanteerde agressie berekenend en doelgericht. Voor de medewerker is het verloop van deze agressie onvoorspelbaar en kan leiden tot grote onzekerheid, angst en woede. Verbale instrumentele agressie kan grof of subtiel worden ingezet.

  • Deze agressie is doelgericht
  • De agressor weet wat hij doet en heeft dus controle over zichzelf
  • Hij gebruikt (be)dreiging als middel om zijn doel te bereiken
  • Ze maken gebruik van hun ‘reputatie’
  • Deze agressie is vaak persoonlijk gericht. Je wordt uitgescholden en er worden opmerkingen over je uiterlijk gemaakt. Je wordt ‘uit de tent’ gelokt
  • Deze agressie voelt onbegrijpelijk en onredelijk aan.
  • De opbouw van deze agressie kan vele vormen hebben: denk aan zogenaamd vriendelijk tot ernstige bedreiging.
  • Wij verstaan onder instrumentele agressie de volgende gedragsuitingen: schelden, dreigen, intimideren (seksuele intimidatie), bedreigen en discriminatie.

De persoon zet de agressie doelgericht en rationeel in als een berekend machtsmiddel. De agressor wil controle, ‘de baas’ zijn, zijn zin krijgen of zijn mening opleggen. Tegelijk heeft hij zichzelf in de hand en controleert hij zijn gevoelens.

Begrenzen en nog eens begrenzen door middel van het benoemen van het gedrag van de agressor en het keuzemodel. Als je begrenst, probeer dit te doen vanuit een neutrale houding. Als het niet in een keer lukt, geef nogmaals de grens aan. Als iemand niet luistert is het einde dienstverlening.

Let wel op: respect voor de agressor betekent niet dat je hem om zijn agressieve gedrag waardeert. Wat wordt bedoeld met zelfbehoud? Boosheid, wat is dat? Welke vormen van agressie zijn er? Wat is milling?