Hoe kun je jezelf als trainer of coach beschermen tegen ongewenst en grensoverschrijdend gedrag?

Het volledig voorkomen van ongewenst en grensoverschrijdend gedrag is het ideaalbeeld maar (helaas) geen realistisch beeld. Iedereen is het er over eens: ongewenst en grensoverschrijdend gedrag moet worden uitgebannen. Dat gezegd en geschreven hebben, zijn de (uitwisselbare) termen ongewenst en grensoverschrijdend gedrag zijn erg brede termen. Daarmee is het dus noodzakelijk dat stap 1 is, dat iedereen binnen jouw (sport)organisatie doordrongen is, wat ongewenst en grensoverschrijdend gedrag nu daadwerkelijk is. Daar is echt een hoop winst te behalen.

Als we kijken wat in het tuchtrecht dan gaat het om dwang en misbruik van machtspositie, psychisch, verbaal of fysiek geweld, pesten, buitensluiten en discriminatie, maar ook seksueel grensoverschrijdend gedrag. De impact van ongewenst en grensoverschrijdend kan erg groot zijn, voor sporters, ouders, omgeving en de vereniging. Sporters melden dat zij vaak jaren later mentale en fysieke problemen ondervinden van negatieve ervaringen.

In de sport is de relatie tussen de trainer/coach/begeleider en de sporter/cursist erg belangrijk. Een trainer/coach/begeleider heeft ‘rolmacht’, hij of zij wordt gezien als de autoriteit. Om iets te leren dienen de sporters/cursisten in de groep zich naar hem of haar en naar het nieuwe open te stellen. In trainingen of coachingsessies dient men zich ‘kwetsbaar’ op te stellen om zich verder te kunnen ontwikkelen. Dat kan alleen als de leeromgeving veilig is. Veel trainers/coaches/begeleiders worden graag bewonderd en veel sporters/cursisten hebben de neiging hun ‘leermeester’ te bewonderen. In deze dynamiek kan het zijn dat de groep de trainer/coach/begeleider op een voetstuk zet en al zijn of haar gedrag te kaderen als terecht en zinvol.

Blijf scherp en check de volgende dingen:

• Vraag om toestemming, ook wel ‘consent’ genoemd. Wil je fysiek contact maken? Check dan of de ander hier ok mee is. 
• Respecteer de grenzen van een ander en luister naar een ander. Let hierbij ook op non-verbale (lichaamstaal) tekenen: bij een twijfelde houding kun je dit bespreekbaar maken en anders moet je geen toenaderingen maken. 
• Accepteer het als iemand van mening verandert. Gaf de ander eerst aan ok te zijn met je toenaderingen, maar komt iemand hier nu op terug? Dat is zijn of haar goed recht. Je hebt dit te respecteren. 
• Hou rekening met machtsverschillen en maak er geen misbruik van als een ander op wat voor manier dan ook afhankelijk van jou is. De ander voelt zich hierdoor mogelijk niet vrij om een grens aan te geven. 
• Weet wat ongewenst en grensoverschrijdend gedrag is en wanneer je over de grenzen van iemand gaat. Verdiep je in het perspectief van de ander en pas je gedrag hierop aan. 

Netto onderaan de streep en schoon aan de haak is het bestuur verantwoordelijk voor een veilige sportomgeving. Omdat dit een gedeelde verantwoordelijkheid is, waar ook andere betrokkenen zoals trainers/coaches/begeleiders bij betrokken zijn, is het van belang een duidelijke verdeling én beperking van taken en verantwoordelijkheden vast te leggen. Ongewenst en grensoverschrijdend gedrag, of dat nu subtiel of expliciet is, kan een zware tol eisen van professioneel en persoonlijk welzijn. Als iemand niet aangesproken wordt, lijkt het alsof ongewenst en grensoverschrijdend gedrag binnen jouw (sport)organisatie acceptabel is. Wat begint met enkele foute grapjes kan uitmonden in een onveilige sfeer waarin mensen niet langer plezierig sporten. Maak het bespreekbaar! Als je te maken krijgt met ongewenst en grensoverschrijdend gedrag, is het belangrijk om dit bespreekbaar te maken. Bespreek het met de ‘dader’ zelf of met een vertrouwenscontactpersoon binnen de (sport)organisatie. Leg uit wat er is gebeurd en wat je van de ander verwacht.

Laat het bestuurslid, die belast is met de contacten met de trainers/coaches/begeleiders zorgen voor het opstellen en ondertekenen van een jaarlijkse overeenkomst. In die overeenkomst met de trainers/coaches/begeleiders worden de trainingstijden, de afgesproken financiële vergoeding vastgelegd en wordt opgenomen dat de gedragsregels bekend zijn en zullen worden nageleefd. Besteed regelmatig aandacht aan ongewenst en grensoverschrijdend gedrag en geef het goede voorbeeld. Weet je nog, 1 van de eerste stappen is jouw (sport)organisatie doordringen met wat ongewenst en grensoverschrijdend gedrag nu daadwerkelijk is. Wees ook duidelijk wat de gevolgen kunnen zijn als er ongewenst en grensoverschrijdend gedrag plaatsvindt. Mocht zich een voorval voordoen, treedt dan slagvaardig op. Wees daarin ook consequent en handel altijd zorgvuldig. Zorgvuldig houdt in dat goed moet worden onderzocht en vastgesteld wat de feiten zijn en dat hoor en wederhoor wordt toegepast.

Wanneer ga je te ver en waar ligt de grens? Waarom is de sociale veiligheid bij veel sportverenigingen niet op orde? Wat zijn de 4 V’s voor veiligheid? Wat is Instituut Sportrechtspraak? Hoe belangrijk is rechterlijke overtuiging? Wat betekent proceshouding? Het gaat er niet om wat jij zegt, maar om wat ik begrijp. Klopt dat? Wat is het verschil tussen een melding en een klacht inzake ongewenst gedrag? Wat is sociale veiligheid? Wat verstaan we onder grensoverschrijdend gedrag? Wat is discriminatie? Wat is Centrum Veilige Sport Nederland? Wat is NOCNSF? Hoe ga je om met de AVG? Wat is een VOG? Wat is een API? Wat is een VPI? Wat is een agressiecoach? Wat is een agressieprotocol? Wat is een ordegesprek? Wat doet de Dopingautoriteit? Wat is discriminatie? Wat verstaan we onder pesten? Wat is een anti-pestprotocol? Wat is het verschil tussen intentie en gedrag? Wat is een creepshot? En waarom zijn deze strafbaar? Wat is geëtaleerde wulpsheid? Geen VCP bij jouw vereniging beschikbaar! En nu? Wat is een ordegesprek? Wat kun je met een stopgesprek? Ik voel me onveilig. En nu? Is er een grijs gebied bij ongewenst en grensoverschrijdend gedrag?