Zelfrechtvaardiging: rechtvaardig jij jezelf? Wat het is en hoe werkt dit?

Zelfrechtvaardiging is het (vaak onbewuste) psychologische mechanisme waarbij we ons eigen gedrag goedpraten, verontschuldigen of rationaliseren om het zelfbeeld en de eigenwaarde in stand te houden. We doen dit om cognitieve dissonantie te verminderen, dat ongemakkelijke gevoel wanneer onze acties niet stroken met ons zelfbeeld. In plaats van toe te geven dat we verkeerd zitten, verzinnen we redenen waarom ons gedrag eigenlijk gerechtvaardigd is, waardoor we onszelf ervan overtuigen dat we juist handelden, zelfs bij fouten. Anders gezegd en geschreven: zelfrechtvaardiging is jezelf overtuigen dat je het goed doet of dat je gelijk hebt.

Voordelen van zelfrechtvaardiging:

• Het zorgt ervoor dat we een vaste set aan normen en waarden kunnen blijven aanhouden. Dat geeft ons houvast en zekerheid. Omdat we zeker weten, dat ons gedrag ‘in lijn’ is geweest met onze normen en waarden, stellen we onszelf gerust;
• We zijn hierdoor tevreden over onszelf en kunnen met een gerust hart gaan slapen. Het zorgt er voor, dat we niet constant met ‘stress’ lopen doordat ons gedrag soms (vaak?) afwijkt van onze normen en waarden.

Nadelen van zelfrechtvaardiging:

• Door niet te kijken naar onze eigen rol in het geheel, ontbreekt de neiging om jezelf te veranderen of om verantwoording te nemen voor je acties;
• Door de perceptie van wat we waarnemen aan te passen krijgen we bovendien een verstoord beeld van de werkelijkheid. Het vergroot de kloof tussen mensen en verkleint daarmee de mogelijkheid om dichter tot elkaar te komen;
• Zelfrechtvaardiging gaat altijd ten koste van de ander en daarom ook van je zelf. Zelfrechtvaardiging is altijd dat je denkt dat je meer bent dan een ander of meer kunt of moet zijn dan een ander;
• En als de zelfrechtvaardiging niet meer werkt, verliezen we ons in de zelfbeschuldiging;
• Zelfrechtvaardiging kan de persoonlijke groei van een persoon belemmeren, maar ook de manier waarop zij anderen zien en met hen omgaan.

Gedrag kan voortkomen uit interne factoren (persoonlijkheid) en externe factoren (de situatie). Zelfrechtvaardiging is voor een groot deel een onbewust proces. Het proces is bedoeld voor zelfbehoud. Kort door de bocht geschreven en gezegd betekent het het goedpraten van je eigen functioneren, prestaties of gedrag. Hierdoor verzinnen we redenen waarom we op een bepaalde manier gehandeld hebben. De meeste van deze dingen om teleurstelling te voorkomen of te verminderen en onszelf beter te laten voelen.

Let wel op! Het is niet hetzelfde als liegen of smoesjes verzinnen. Bij liegen weet je dat je liegt, en met een smoesje vertellen ook. Zelfrechtvaardiging is jezelf overtuigen dat jouw standpunt klopt ook al weet je niet zeker of dat waar is. Je hebt nu eenmaal jouw standpunt en met zelfrechtvaardiging ga je deze verdedigen met een nieuwe overtuiging. Die nieuwe overtuiging is niet per se een probleem. Echter…. en nu komt ie: je gaat geloven dat die nieuwe overtuiging waar is. Het wordt een nieuw masker waarmee je een voor jou nieuwe werkelijkheid creëert.

Om hier serieus aan te werken vereist dat je ervoor open moeten leren staan om jezelf kritisch onder ogen te zien. Dat is niet even 1-2-3 klik-klak gefixed, dat vereist vakmanschap en heel veel geduld.

Wat wordt bedoeld met zelfbehoud? Wat is het verschil tussen intentie en gedrag? Zelfbeoordeling: beoordeel jij jezelf? Wat het is en hoe werkt dit? Zelfbeschuldiging: beschuldig jij jezelf? Wat het is en hoe werkt dit? Wat is een overlevingsreactie? Wat is levenskunst? Heb ik gebrek aan weerbaarheid? Hoe train ik mijn mentale weerbaarheid? Welke soorten weerbaarheid zijn er? Wat betekent “je bent wat je doet en niet wat je zegt dat je gaat doen”? Wat is veranderingsbereidheid? Wat is een adaptieve mindset? Wat betekent moeite om hebben om je impulsen te controleren? Wat is primair gedrag? Is gedrag ook af te leren? Wat is verbaal gedrag interpreteren? Hoe word je het negatieve stemmetje in je hoofd de baas? Wat is een sociogram? Wat is camouflagegedrag? Wat betekent het om coachbaar te zijn? Wat zijn buitensporige psychiatrische stoornissen? Welke factoren kunnen je gedrag bepalen?