Zelfvervreemding: raak jij van jezelf vervreemd? Wat het is en hoe werkt dit?

Zelfvervreemding of depersonalisatie is een term uit de psychologie (dieptepsychologie) en sociale psychologie. Zelfvervreemding, het verlies van identiteitsgevoel, is vervreemd raken van wie je echt bent. Bij deze psychische aandoening treedt een verstoorde perceptie van het lichaam op. De essentie van zelfvervreemding is dat je capaciteiten en gevoelens worden overschaduwd door overlevingsmechanismen, omdat je eerder in je levenslijn werd geconfronteerd met ondragelijk gevoelens, waarvoor je lijf een antwoord zocht. Het besef van de eigen persoonlijkheid wordt minder, vandaar de naam.

Het is het gevoel dat je:

• Vervreemd geraakt bent van jezelf;
• Een scheiding tussen je ware identiteit en de persoon, die je in de wereld laat zien, ervaart;
• Het gevoel hebt alsof je als een soort vreemde toeschouwer bent in je eigen lichaam of in het leven staat;
• Het gevoel hebt alsof het leven een film is, onecht of wazig;
• Terwijl je in de spiegel kijkt, een onbekende lijkt te zien, maar is tegelijkertijd op de hoogte bent van je identiteit.

Het fenomeen laat zich het best begrijpen aan de hand van de volgende pijlers:

De kenmerken:

• Emotionele disconnectie: Het niet (goed) meer kunnen voelen of uiten van emoties;
• Depersonalisatie: Het gevoel hebben dat je losstaat van je eigen lichaam, alsof je in een droom leeft;
• Handelen op de automatische piloot: Leven naar de verwachtingen van anderen in plaats van naar je eigen diepere waarden en behoeften.

Zelfvervreemding ontstaat vaak als overlevingsmechanisme en kan verschillende wortels hebben:

• Trauma en hechting: Bij ingrijpende gebeurtenissen of onveilige situaties in het verleden kunnen de hersenen ervaringen en gevoelens ‘splitsen’. Dit helpt op dat moment, maar kan op latere leeftijd zorgen voor een diepe innerlijke afstand;
• Langdurige stress: Chronische mentale overbelasting kan ervoor zorgen dat je het contact met je eigen grenzen en behoeften volledig kwijtraakt;
• Aangepast gedrag: Het langdurig pleasen van anderen of extreem perfectionistisch gedrag kan ervoor zorgen dat je je oorspronkelijke ‘ik’ uit het oog verliest.

Thuiskomen bij jezelf is mogelijk en draait om het herstellen van de verbinding tussen hoofd, hart en handen.

• Compassievolle acceptatie: Leren kijken naar je eigen gedachten en gevoelens zonder zelfkritiek of schaamte;
• Traumaverwerking: Professionele ondersteuning kan helpen om gesplitste ervaringen te integreren. Binnen de psychologie worden hiervoor specifieke benaderingen ingezet, zoals Sensorimotor Psychotherapy of Internal Family Systems (IFS);
• Professionele hulp: Heb je het gevoel dat je vastzit en wil je hier concreet mee aan de slag? Het inschakelen van een gespecialiseerde coach of therapeut kan je helpen de regie over je eigen gevoelens terug te krijgen.

De reis naar jezelf begint met begrijpen hoe je de verbinding bent kwijtgeraakt. Zelfvervreemding een overlevingsmechanisme is om heftige emoties het hoofd te kunnen bieden om te kunnen overleven. Bij zelfvervreemding voelt iemand zich vervreemd van zichzelf, alsof hij of zij niet helemaal aanwezig is in het eigen lichaam, de eigen gedachten of emoties. Jouw gedachten voelen niet (meer) vertrouwd, maar eerder als onecht of onoprecht. De oorzaak van zelfvervreemding ligt doorgaans in een psychisch trauma. Traumaverwerking en zelfliefde gaan hand in hand. Je kunt pas je traumatische ervaringen verwerken als je voldoende lief voor jezelf bent. Herstel van trauma is een proces, geen eindpunt. Herstel is mogelijk, zelfs als het soms onbereikbaar lijkt. Het is belangrijk dat je open en eerlijk communiceert met je zorgverlener over hoe je je voelt. Om te herstellen is het van groot belang jezelf (als geheel) beter te leren kennen en meer empathie en begrip voor jezelf op te leren brengen. Zelfzorg is van cruciaal belang. Getraumatiseerde personen hebben handvatten nodig om te kunnen werken aan de symptomen die hun dagelijkse bezigheden bemoeilijken. Luister naar je lichaam en geef het wat het nodig heeft, of dat nu rust, beweging, goede voeding, of tijd voor jezelf is. Het is oké om jezelf op de eerste plaats te zetten. Je verdient het om voor jezelf te zorgen.

Wat zijn buitensporige psychiatrische stoornissen? Waarom is zelfacceptatie zo moeilijk? Wat betekent jezelf zoeken? Wat betekent thuiskomen bij jezelf? Wanneer ben je de beste versie van jezelf? Hoe leer je van jezelf houden? Hoe kun jij jezelf opladen? Wat is zelfsabotage en waarom werk jij jezelf tegen? Zelfrechtvaardiging: rechtvaardig jij jezelf? Wat het is en hoe werkt dit? Zelfbeoordeling: beoordeel jij jezelf? Wat het is en hoe werkt dit? Zelfbeschuldiging: beschuldig jij jezelf? Wat het is en hoe werkt dit? Zelfhaat: haat jij jezelf? Wat het is en hoe werkt dit? Is het normaal om in jezelf te praten? Wat betekent jezelf overschatten? Wat betekent jezelf tegenkomen? Wat betekent jezelf kwijtraken? Voor jezelf opkomen. Hoe doe je dat? Waarom moet je jezelf niet via andermans ogen beoordelen? Hoe leer je jezelf beter kennen? Is een poging tot zelfdoding een schreeuw om aandacht? Is zelfdoding te voorkomen? Wat is een zelfmoord of suïcidepreventie coach? Wat is zelfverwondend gedrag? Wat is zelfkastijding? Wat betekent een vermijdende hechtingsstijl? Wat is de valkuil van perfectionisme? Hoe kun je pleasegedrag stoppen? Wat valt onder weerbaarheid? Helpt weerbaarheidstraining tegen overmatig piekeren? Wat is en wie krijgen PTSS? Wat betekent zelfreflectie? Wat is uitgestelde teleurstelling?