Wat betekent levend verlies?

Iedereen wiens dierbare met een ziekte of een beperking (handicap, dementie, verslaving, chronische ziekte of psychische aandoening, beperking) te maken krijgt, wordt geconfronteerd met ‘levend verlies’. Levend verlies is het ervaren van verlies zonder dat er sprake is van overlijden. Het is een vorm van verlies waarbij de persoon of situatie nog fysiek aanwezig is, maar er wel sprake is van chronische rouw, verdriet en gemis. Kort door de bocht geschreven en gezegd: Levend verlies is het verdriet over wat niet is, maar had kunnen zijn. Het kan bijvoorbeeld zijn door ziekte dat diegene niet meer de persoon is die hij of zij ooit was. Het is vaak onzichtbaar voor de buitenwereld, maar kan diep ingrijpen in iemands leven. Voorbeelden van levend verlies kunnen zijn:

• Dementie. Wanneer iemand dementie krijgt, veranderen geheugen, communicatie en persoonlijkheid. Familieleden en vrienden ervaren het verlies van de persoon die ze kenden, terwijl deze fysiek nog aanwezig is.
• Chronische ziekte. Bij een chronische ziekte verliest iemand vaak (een deel van) zijn of haar energie, kracht en zelfstandigheid. Dit kan voelen als een voortdurend verlies, omdat herstel meestal niet mogelijk is. Personen met MS of ALS blijven inleveren, totdat ze overlijden. De toekomst is ongewis, verwachtingen moeten keer op keer bijgesteld worden. Hoop en rouw wisselen elkaar af en zijn slopend, evenals de angst dat het nooit voorbij zal gaan.
• Pesten. Diepe, blijvende emotionele wonden, het verlies van identiteit en potentieel dat slachtoffers ervaren. Deze resulteren vaak in chronische stress, angst, depressie, sociale isolatie en een laag zelfbeeld. Hierdoor leven zij in “rouw” om het leven dat ze hadden willen leiden, maar door het pesten is ontnomen of is beschadigd.
• Verlies van werk. Het verliezen van een baan betekent vaak niet alleen inkomensverlies, maar ook het wegvallen van een belangrijke rol, sociale contacten en een gevoel van zingeving. Het gevoel van ‘ertoe doen’ is afgenomen.
• Echtscheiding. Na een scheiding kan er sprake zijn van gemis naar de vroegere relatie, het gezin of gedeelde toekomstplannen, ook als ex-partner en kinderen nog in beeld zijn.
• Adoptie. Geadopteerd zijn en het gemis van een onbekende ouder.

Wat deze voorbeelden gemeen hebben, is dat het verlies niet “af” is. Revalidatie is niet alleen grenzen verleggen, maar ook leren omgaan met wat verloren is. Soms treedt het meer naar de voorgrond, soms speelt het op de achtergrond. Intens en sluimerend verdriet wisselen elkaar af. Levend verlies is onzichtbaar voor anderen, daarmee ook lastig uit te leggen en het kan je op onverwachte momenten overvallen. Levend verlies is een zeer persoonlijk proces, waar iedereen op zijn eigen wijze mee om gaat, ook naasten; zij rouwen immers ook om jouw verlies. De omgeving ziet dat na een tijd niet meer, omdat het niets nieuws meer is. Soms wordt dan tegen zo’n persoon gezegd: ‘Je hebt het nog niet verwerkt.’ Maar wat is verdriet verwerken? Dat kun je helemaal niet. Je leert ermee leven. ’Elk belangrijk verlies, dus niet alleen dat waar de dood op volgt, zorgt voor een proces van rouw dat moet worden doorstaan.

Het helpt om levend verlies te erkennen en erover te praten. Coaching kan steun bieden. Veerkracht ontwikkelen kan helpen om met de blijvende veranderingen om te gaan, zonder jezelf te verliezen.

Wat betekent rouwtherapie? Hoe kun je een pijnlijke situatie achter je laten? Wat betekent als iets onder je huid kruipt? Wat betekent regressie in de psychologie? Wat doet een familieopstelling met je? Moet je alles geloven wat je denkt? Wat zijn onzichtbare littekens? Wat is zelfsabotage en waarom werk jij jezelf tegen? Is iets wat ongemakkelijk is, ook meteen onverantwoord? Wat is een hoge pijngrens? Is mijn lichaam sterker dan mijn geest? Waarom kun je beter geen overhaaste conclusies trekken? Kun je je brein herprogrammeren? Wat betekent mentale vorming? Wat betekent mind-body connection? Is pijn een emotie? Wat is mindset? Wat betekent een mentaal breekpunt? Heb je invloed op je eigen mindset? Wat is een interne criticus? Kun je een oorlogstrauma doorgeven? Kan het stoïcisme helpen voor een ultieme mindset? Wat betekent pijn leren dragen? Is acceptatie een ongoing proces? Wat zijn kenmerken van depressiviteit?