Hoe kom ik in stappen naar nieuw gedrag?

Straat Weerbaarheidstrainer Jacky 30 maart 2026 0

We nemen ons allemaal weleens voor om iets in ons leven in positieve zin te veranderen. Bij gedragsverandering gaat het over het bereiken van een doel, namelijk het vervangen van oud gedrag door het gewenste gedrag. Of het nu gaat om gezonder leven, productiever werken, minder uitstellen, meer bewegen, minder emotioneel of fel reageren, meer rust of focus: wie zijn of haar gewoontes verandert, verandert zijn of haar leven. Waarschijnlijk heb je zelf tal van gewoontes, zowel goede als minder goede. Soms is het nodig: jezelf helpen om je doelen te behalen.

Hoe kun je gewoonten veranderen, zodat deze eenmaal onderdeel zijn van je dagelijkse routine Allereerst is het belangrijk om voor jezelf duidelijk te hebben waarom je je gedrag wilt veranderen.

Wil je je gedrag veranderen omdat iemand anders dat graag ziet?
Of wil je je gedrag veranderen omdat je dat zelf graag wilt?

Een persoon stimuleren tot ander gedrag is vaak een hele missie en een uitdaging. Dit gaat natuurlijk niet zomaar van de ene op de andere dag, anders deed wereldwijd iedereen dit doorgaans wel. Met alleen de intentie ben je er nog zeker niet! Het initiëren van nieuw gedrag is afhankelijk van positieve bekrachtiging of beloningen; patronen zullen zich niet consolideren als ze geassocieerd worden met negatieve gevoelens. Om naar een nieuw gedrag te komen moet je wel in een bepaalde mindset-modus komen, anders gebeurt er sowieso niks.

Denk aan het volgende:

Dat is al een goed begin, maar dit klinkt gemakkelijker dan het is! Mensen zijn gewoontedieren. Een gewoonte is een handeling of gedrag die je regelmatig en vaak automatisch uitvoert, meestal zonder er bewust over na te denken. Het ontstaat door herhaling. Sommige gewoontes helpen je vooruit, terwijl andere je juist in de weg zitten. Van die slechte gewoontes wil je misschien af. Maar hoe verander je een gewoonte?

Een stappenplan om nieuwe gewoontes aan te leren:

Kies één concrete gewoonte tegelijk (maak het realistisch en haalbaar);
Koppel het gedrag aan een vaste trigger (tijd, plek of bestaande gewoonte)(maak het zichtbaar);
Begin met eenvoudige gedragsverandering. Begin klein om weerstand te vermijden (maak het leuk);
Herhaal het gedrag dagelijks in dezelfde context (maak het makkelijk);
Zorg voor een directe beloning, hoe klein ook (maak het bevredigend);
Creëer een continu leerproces en doe wat werkt.

Kort door de bocht gezegd: Een nieuwe goede gewoonte moet nooit aanvoelen als een challenge (uitdaging).

Hoe lang gaat het voor mij duren om een nieuwe gewoonte aan te leren?

Hóe lang verschilt per persoon én per gewoonte. Afhankelijk van het gedrag dat jij jezelf wilt aanleren (of juist wil afleren) kan dit proces een paar weken in beslag nemen, maar soms ben je ook zo een jaar verder. Dat is wat het is en daar zul je mee moeten dealen. Er is geen quickfix, voor niemand niet! Wat is het uiteindelijke doel voor de lange termijn? Denk aan: promotie, beter in je lijf zitten, nieuwe contacten, minder fel of emotioneel reageren, andere inzichten, betere balans tussen werk en privé.

Factoren die nodig zijn voor het vertonen van nieuw gedrag:

Weten: Gedragsverandering begint met bewustwording. Zodra je je bewust bent geworden dat bijvoorbeeld een gezondere levensstijl je van jouw lichamelijke klachten afhelpt, zal je eerder bereidt zijn om nieuwe gewoontes aan te leren. Zeker als jouw klachten een last voor je zijn. Als je daarnaast ook nog iemand in je omgeving kent, waarbij je de positieve effecten gezien hebt, zal je dit je extra motiveren.
Willen: Naast bewustwording, speelt motivatie eveneens een belangrijke rol. Er is een groot verschil tussen ‘willen’ en ‘moeten’. Bij motivatie is het van belang dat je intrinsiek of extrinsiek gemotiveerd bent. Intrinsiek wil zeggen dat je vanuit jezelf gemotiveerd bent. Extrinsiek wil zeggen dat er van buitenaf invloeden zijn waardoor je gemotiveerd bent.
Kunnen: De persoon in kwestie moet de vaardigheden bezitten om het nieuwe gedrag te kunnen vertonen. Belangrijk hierbij is dat de randvoorwaarden in fysieke omgeving (techniek) als sociale omgeving op orde zijn.
Durven:. Durven gaat over mogelijkheden zoeken en er vervolgens naar handelen, initiatief laten zien en doorgaan tot het gelukt is. Bij deze factor is vooral sociale steun en waardering een belangrijk punt. Mensen dienen te ervaren dat zij het gedrag mogen laten zien.
Volhouden: Of je iets gaat volhouden heeft ook te maken met persoonlijkheidskenmerken. Ben je zelfredzaam? Zet je door als het even tegenzit? Ben je bestand tegen valkuilen? Ken je jouw zwakke plekken? Ga je planmatig te werk gaat of ben je chaotisch of rommelig? Heb je behoefte aan veel steun en begeleiding of heb je van nature veel discipline?

Iedere factor vraagt om andere acties, instrumenten of maatregelen. Een persoonlijke verandering kost tijd, geduld en nog meer discipline. Van oud naar nieuw gedrag lukt alleen als je het gedrag elke dag gaat uitvoeren. Herhaling zorgt ervoor dat nieuw gedrag een automatisme wordt. Het is ongoing proces totdat het eigen is.

Hoe voorkom ik dat ik terugval in oude gewoontes?

Vaak starten we enthousiast, om een paar weken later weer terug te vallen. Het klinkt erg rooskleurig, maar we weten allemaal: in de praktijk is het veranderen van een gewoonte knap lastig. Wat zeg je tegen jezelf als ’t mis loopt of als het niet loopt zoals je wilt of verwacht hebt?

Ineens vind je het niet meer zo belangrijk;
Je kunt de touwtjes toch wel een beetje laten vieren;
Het moet ook leuk blijven, toch;
Accepteer allereerst dat je eerste plan niet is gelukt. Het is oké;
Houdt voor jezelf bij wanneer het wel en niet lukt en probeer daar een rode draad in te vinden;
Terug naar stap 1. Neem het mee als leermoment, pas je doelen aan en begin weer opnieuw.

Weet dat je de meeste kans van slagen hebt met de juiste intentie en motivatie. Zorg dat je goed geïnformeerd bent over datgene wat je wilt veranderen. Het is echter niet makkelijk, want we houden vrij lang dat vervelende, zeurende stemmetje in ons achterhoofd. Voor je het weet, val je terug in oude gewoontes en heb je een lekere zak chips achter de kiezen, in plaats van een killing workout. Gewoontes kosten nauwelijks energie, terwijl nieuw gedrag ons kan uitputten. Nogmaals, maak het realistisch en haalbaar, anders wordt een nieuwe gewoonte aanleren een uitgestelde teleurstelling. Want wie gedrag wil veranderen, moet eerst begrijpen wat gewoonteverandering werkelijk is.

Tips voor het aanleren van nieuw gedrag:

Blijf gemotiveerd;
In hoeverre ben je bereidt om jouw doel te bereiken en is er iets wat je (nog) tegenhoudt;
Heb je je goed verdiept in wat het nieuwe gedrag inhoudt en is dat realistisch en haalbaar;
Ben je je bewust van eigen valkuilen en hoe ga jij daarmee om;
Neem kleine stapjes zodra je start met het aanleren van nieuw gedrag;
Voorkom terugval en realiseer je dat er tijdens het aanleren van nieuw gedrag altijd kans op terugval is. Zorg ervoor dat alles wat je nodig hebt voor je nieuwe gewoonte gemakkelijk toegankelijk is en maak het moeilijker om in oude gewoonten te vervallen.;
Blijf realistisch en haalbaar denken en zorg dat je plezier houdt in het bereiken van je doel;
Informeer je omgeving over het gedrag dat je wilt veranderen. Dit werkt prima als stok achter de deur;
Besef je dat een gedragsverandering tijd nodig heeft.

Het is niet makkelijk, maar zeker wel mogelijk. Gedragsverandering is lastig, kost tijd en is een kwestie van moed, lef en vraagt volharding. Als je je bewust wordt van je huidige gedrag kan je bepalen wat je wil veranderen. Het trainen van nieuw gedrag tijd kost en oefening. Je wordt ergens alleen maar beter in door gewenst gedrag heel veel te herhalen. Elk nieuw gedrag voelt in het begin onwennig. Sommige personen trekken hieruit al snel de conclusie dat het nieuwe gedrag niet bij hen past. Bewust iets doen, kost moeite. Het meeste doe je immers op de automatische piloot. Heel veel tegelijk veranderen, is daarom onmogelijk, maar ook zeker niet realistisch en haalbaar. Gun jezelf de tijd om te ontdekken en succeservaringen en vertrouwen op te bouwen. Dus nu de vraag: welke gedragsveranderingen ga jij komende tijd realiseren op een leuke manier?

Wat is een performance coach? Welke factoren kunnen je gedrag bepalen? Zijn er regels van respect en welke zijn dat? Wat betekent “je bent wat je doet en niet wat je zegt dat je gaat doen”? Hoe word je het negatieve stemmetje in je hoofd de baas? Wat is nu eigenlijk wilskracht? Wat is uitgestelde teleurstelling? Wat betekent macht der gewoonte? Wat betekent het om coachbaar te zijn? Wat betekent zelfreflectie? Wat is veranderingsbereidheid? Heb je invloed op je eigen mindset? Wat betekent bewustwording creëren? Wat is conditioneren? Wat is iron mind conditioning? Is hufterig gedrag toegenomen? Wat is een gedragskundige? Wat is een sociogram? Wat is het verschil tussen intentie en gedrag? Wat doet de combinatie zelfbeheersing en respect? Wat doet stress met goed fatsoen? Wat is camouflagegedrag? Wat betekent emotionele disbalans? Wat is het verschil tussen intentie en gedrag? Hoe leer je niet over je heen te laten lopen? Wat doet groeiende onvrede met je? Wat is leading by example? Wat is een rouwdouwer? Wat is apenrots-gedrag? Wat is asshole behavior? Wat is huftergedrag? Wat betekent verhuftering? Wat doet groeiende onvrede met je? Wat betekent gevaarlijk onvoorspelbaar gedrag? Wat doet verbaal geweld? Wat is primair gedrag? Wat zijn primaire reflexen? Wat zijn buitensporige psychiatrische stoornissen? Wat is idioot gedrag? Wat is roekeloos gedrag? Hoe pas je de STARR-methode toe? Wat is een vlaggensysteem? Wat vertelt lichaamstaal? Wat is het verschil tussen gevoelens en emoties? Wat is zelfsabotage en waarom werk jij jezelf tegen? Wat is de cirkel van invloed? Hoe train je warrior mindset? Wat betekent mind-body connection? Kan het stoïcisme helpen voor een ultieme mindset? Wat is Iron Body Conditioning? Is acceptatie een ongoing proces? Wat is pro-sociaal gedrag?