Hoe hoort een slachtoffer te reageren?

Hoe een slachtoffer dient te reageren in een abnormale situatie, is een hele hete aardappel in menig discussie. De beste stuurlui aan wal weten het altijd beter als het gaat om hoe zij vinden dat een slachtoffer moet reageren in vele soorten en maten van ongewenst en grensoverschrijdende situaties. Onze praktijkervaring is dat een slachtoffer pas jaren later iemand in vertrouwen neemt als eerste stap naar herstel.

Om maar 2 voorbeelden te noemen:

• Gedrag tijdens en na gepest te zijn: De gemiddelde reactie is dat tijdens het pesten gewoon terug moet worden gevochten. Dat er onzichtbare littekens zijn ontstaan was totaal niet nodig, als je tijdig had teruggevochten op het moment dat het slachtoffer dit helemaal niet kon. Men vind altijd wel dat je terug had moeten vechten, ook al kreeg je dit niet voor elkaar. Dat was je moment wordt er eigenlijk gezegd!
• Gedrag tijdens en na verkracht te zijn: Hier is de reactie nagenoeg gelijk aan slachtoffer zijn van pesten en huftergedrag. Kortom, het slachtoffer had tijdig zijn of haar grenzen moeten aangeven tijdens deze gebeurtenis. Je terugvechtmoment of het moment van nee zeggen is blijkbaar voorbij gegaan. Doorgaans is in dit geval ook geen begrip voor de onzichtbare littekens die daar vervolgens door ontstaan. Blijkbaar heb je dan hier ook je moment voorbij laten gaan…

De bovenstaande voorbeelden spreken voor zich en komen rechtstreeks uit everyday life. Je zou ook huiselijk geweld, stalking, een inbraak of een overval als draagvlak kunnen gebruiken als voorbeeld. Het zijn gebeurtenissen die iemands leven ingrijpend veranderen. Plots overkomt je iets waardoor je leven helemaal overhoop wordt gehaald. Dat laat sporen na die soms erg lang voelbaar zijn.

Slachtoffers kunnen last krijgen van:

• Een somber gevoel of negatieve gedachten. Over zichzelf, anderen of de hele wereld;
• Ze hebben vaak het gevoel dat ze niemand meer kunnen vertrouwen;
• De sombere gevoelens kunnen ervoor zorgen dat ze minder zin hebben om dingen te doen of minder met mensen in contact gaan.

Iedereen verwerkt ingrijpende gebeurtenissen op zijn of haar manier, verschillen tussen personen zijn soms groot. Je kan hier enkele van de meest voorkomende reacties vinden.

• Angst: Door de bedreigende situatie waarin iemand terecht is gekomen, dan achteraf de angst die persoon blijven achtervolgen en in bepaalde situatie weer naar boven komen;
• Machteloosheid: Machteloosheid of hulpeloosheid kan lang blijven doorwerken in het leven van het slachtoffer.
• Boosheid: De machtloosheid en hulpeloosheid kan omslaan in woede tegenover de dader. Boos zijn over de zinloosheid in wat iemand is overkomen of gemakkelijk boos worden om andere kleine dingetjes;
• Schuldgevoel: Ook al ben je niet schuldig, toch kan je jezelf verwijten maken. Uiteraard is er een groot verschil tussen schuldig zijn en je schuldig voelen.
• Schaamte: Het slachtoffer kan zich schamen over wat hem of haar is overkomen en dat is zeker niet ongebruikerlijk.;
• Verdriet: Er kunnen heel wat redenen zijn om je verdrietig te voelen;
• Vervreemding: Een schokkende ervaring zorgt soms voor een gevoel van afstand tot mensen die het niet hebben meegemaakt. Zij leven in een andere wereld, waar jij niet meer bij hoort. Het gebeurt ook dat je je eigen lichaam of gedachten niet meer herkent;
• Uitputting: Je kunt je emotioneel uitgeput raken, je verliest algehele interesse in je omgeving of nieuwe dingen, waardoor je ook minder gemakkelijk kunt dealen met allerdaagse dingetjes;
• Lichaamsreacties: Een sterke emotionele gebeurtenis voel je ook in je lichaam, soms maandenlang. Je kunt last krijgen van stress, onrust, slapeloosheid, hoofdpijn, hartkloppingen, zweten, beven, moeilijk ademhalen, duizeligheid en houterige spieren; 
• Concentratieproblemen: De gebeurtenis kan nog lang blijven doorwerken in je hoofd en daarin zijn vergeetachtigheid en moeite om je te concentreren heel normaal;
• Een andere kijk: Je algehele kijk op het leven, de personen om je heen, de mens in zijn of haar algeheelheid kan behoorlijk veranderen. Gevoel van teleurstelling en het gevoel van wantrouwen.

Als een persoon een schokkende gebeurtenis meemaakt, reageert hij of zij in een reflex. Je vecht, vlucht, je bent verlamd of valt flauw. Er is geen tijd om na te denken en overleven is het enige dat telt. De gevoelens en reacties komen pas later als je weer veilig bent. Belangrijk om te weten is dat extreme gebeurtenissen sterke reacties en gevoelens uitlokken. Dat is normaal en een gevoel is nooit ‘fout’. Het is ook normaal dat je weken, maanden of langer nodig hebt om weer terug op de rails te komen en je weer goed te voelen. Het verwerken van een ingrijpende gebeurtenis is een moeizaam en pijnlijk proces waarbij je het gebeurde een plaats geeft in je leven. Dit gaat zeker niet vanzelf en dit vraagt veel tijd en veel energie. Intense reacties en gevoelens zijn normaal en kunnen erg vermoeiend zijn. Heb dus voor veel geduld met jezelf en neem de tijd om weer vertrouwen te krijgen in jezelf en je omgeving.

Wat zijn onzichtbare littekens? Wat betekent emotionele disbalans? Waarom is hulp vragen zo moeilijk? Wat is het verschil tussen gevoelens en emoties? Wat betekent regressie in de psychologie? Wat is en wie krijgen PTSS? Wat is oud zeer? Wat zijn kenmerken van depressiviteit? Wat betekent dat je lichaam in de overlevingsstand staat? Wat is pijn incasseren? Wat is coping? Wat is ergens mee moeten dealen? Welke nadelen heeft zelfmedelijden? Wat is mijn gemoedstoestand? Wat te doen met de opgekropte frustraties? Waarom gaan getraumatiseerde veteranen vissen? Kun je een oorlogstrauma doorgeven? Wat is (CSR) Combat Stress Reaction? Wat is Indisch zwijgen? Waarom praten KNIL militairen niet over vroeger? Waarom schamen we ons om te huilen? Is pijn een emotie? Wat doet stress met je in een gevechtssituatie? Hoe leer ik omgaan met emotie, agressie en geweld? Wat is emergency readiness mindset? Wie mag zich veteraan noemen? Waarom mag een man niet huilen? Wat is stress? Wat betekent een mentaal breekpunt? Is er verschil tussen lichamelijke en mentale vermoeidheid? Wat is medische nazorg? Wat is een hard pak slaag incasseren? Wat is High Stress Reaction Training? Wat is actie-intelligentie? Waarom kun je beter geen overhaaste conclusies trekken? Wat is een adaptieve mindset? Kun je je brein herprogrammeren? Wat is een tweederangsburger? Wat betekent een vermijdende hechtingsstijl? Wat zijn buitensporige psychiatrische stoornissen? Wat is zelfverwondend gedrag? Claim jij of word je geclaimd? Wat verstaan we onder grensoverschrijdend gedrag? Wat is seksueel grensoverschrijdend gedrag? Nemen zelfdodingen onder jongeren toe? Wat is het nut van huilen? Hoe kan ik mijn zenuwstelsel ontladen? Zijn ontlading en ontspanning niet hetzelfde? Zelfhaat: haat jij jezelf? Wat het is en hoe werkt dit? Wat betekent zwijgrecht? Maak je jezelf verdacht door je te beroepen op je zwijgrecht?